Spitsbergen (5) – Nederlandse geschiedenis walvisvaart 🐋, terug naar het zuiden én de oversteek naar Noorwegen ⛵️🇳🇴

Dit is onze laatste week in Spitsbergen! Dat weten we nog niet aan begin van de week als we nog in het noordwesten zijn. Maar terug naar het zuiden varend zien we een weergat ontstaan voor de oversteek naar Noorwegen waar we gebruik van willen maken. Vooral omdat op de iets langere termijn het weer redelijk instabiel lijkt te worden met veel depressies. Dit blog gaat over de laatste ervaringen in Spitsbergen én de terugreis naar Noorwegen. Maar nu eerst terug naar het begin van de week.

In het noordwesten van Spitsbergen liggen de eilanden Amsterdamøya en Danskøya en op die eilanden zijn de restanten van een bijzonder stukje Nederlandse geschiedenis van de walvisvaart in de 17e eeuw te zien. We liggen twee dagen voor anker tussen de twee eilanden en bezoeken met de bijboot beide eilanden.

Op Amsterdamøya ligt Smeerenburg, tussen 1620 en 1660 dé thuisbasis van de Nederlands walvisvaart. De naam Smeerenburg verwijst naar het vet (smeer) van een walvis. Walvissen waren zeer gewild vanwege de traan (voor lampolie en zeep) en baleinen (voor korsetten en paraplu’s).Vooral de ‘sloom en vaak boven water’ zwemmende Groenlandse walvis werd hier veel gevangen 🥲.

De baai Virgohamna aan de noordkant van het eiland Danskøya werd als uitwijklocatie voor Smeerenburg gebruikt. De locatie stond bekend onder de naam Harlingen Kokerij, genoemd naar de Friese stad Harlingen waar veel walvisvaarders vandaan kwamen.

De walvisvaarders slachtten de walvissen op zee, sleepten ze naar land en verwerkten het spek (blubber) in ovens tot traan (walvisolie). In Smeerenburg en Virgohamna stonden de smeltovens, opslagplaatsen en tijdelijke onderkomens voor de bemanning.

Smeerenburg telde op haar hoogtepunt mogelijk 200 mensen tijdens het walvisseizoen (juni-augustus). In 1640 begon de neergang door overbevanging. Ook werd toen de verwerking naar schepen op zee verplaatst. Het was economisch niet meer rendabel om mensen en materiaal naar Smeerenburg te brengen. In 1660 werd het station definitief verlaten. Op het schilderij hier boven van Cornelis de Man uit 1639 krijg je iets van een beeld van de walvisverwerking op Smeerenburg.

Alle restanten van wat nog van deze geschiedenis over is ligt nog op de eilanden. Toeristen zijn er welkom maar moeten alles in dit ‘openluchtmuseum’ laten liggen zoals het er ligt.

In de ochtend bezoeken we eerst Virgohamna. Daar is sinds dit jaar geen aparte vergunning van de Sysselmesteren meer voor nodig. Meestal liggen hier wel een aantal (toeristen)boten, maar dit weekend liggen we er helemaal alleen. We gaan eerst op de ‘verkeerde’ plek aan land. Dat maken de vlak boven ons hoofd vliegende vogels duidelijk (want hier komen vast weinig toeristen). Voor mij zijn die vogels veel stressvoller dan de ijsberen (zeg ik zolang we nog geen ijsbeer op land zijn tegengekomen 🥲😉). We zien zeehondjes rustend op rotsen en hebben een mooi zicht op de SeaQuest in de baai. Dan gaan we met de bijboot door naar de ‘juiste’ plek en daar kunnen we rustig rondwandelen zonder beren en zonder vogels (en zonder andere toeristen) 🤗🤗. Met een informatiebord en nummers staat uitgelegd welke restanten hier liggen. Hier zien we de overblijfselen van de in de grond gegraven ‘blubberovens’ (waarin de blubber tot olie werd gestookt), vaten voor olie en diesel en wat graven van Nederlanders.

Een restant van latere jaren is een vervallen houten huis van jager Pike die hier in 1888 vrijwillig heeft gewoond. Nog een restant is de hangaar en de waterstoftanks voor een zeppelin die in 1897 is gebouwd en gelanceerd door de Zweed Andrée met als resultaat een mislukte poging om de noordpool te bereiken. Iedereen is omgekomen kwamen ze vele maanden later achter. Van het restant van de zeppelinbasis ligt er vooral veel hout en moeren op de grond.

In de middag gaan we met de bijboot naar Smeerenburg, aan de overkant van de baai. Ook daar wijzen vlak boven ons hoofd vliegende vogels welke weg we niet moeten nemen 😅 (aan de waterkant blijven is wel goed). Hier zien we de restanten van bakstenen fundamenten (foto bovenste rij tweede van rechts) en van meerdere ovens in hoefijzer vorm (foto onderste rij links). De ovens waren in eigendom van verschillende Nederlandse steden; Amsterdam, Hoorn, Delft, Veere, Vlissingen, Middelburg en Enkhuizen (zie foto hier rechts onder). Hoe anders was het hier in de 17e eeuw en wat een bedrijvigheid met smerig en gevaarlijk werk heeft hier plaatsgevonden🤔😊. Nu is het volledig rustig op veel vogels en een grote walruskolonie na, met wel 30-40 slapende walrussen dicht tegen elkaar aan. De grootste groep die we tot nu toe hebben gezien 😃. Ook zwemmen er zeehondjes rond 🦭😊.

Eenmaal terug op de boot gaan we snel naar binnen de warmte in en kijken we de F1 race 😎. De nacht is wat onrustig door harde valwinden van de bergen om ons heen, maar het anker ligt gelukkig heel goed vast. Dat merken we ook als we de volgende morgen het anker ophalen. Het is voor Toine een hele klus om al het kelp en modder dat mee naar boven komt eraf te halen 💪.

We gaan weer een stukje verder naar het zuiden. Ons plan is zo’n 20 nm te varen naar de ankerbaai Trinityhamn in de Magdalena fjord. Als we het fjord invaren zien we door de verrekijker al veel ijs in de buurt van de ankerbaai. We gaan toch maar even kijken want misschien valt het wel mee. Helaas niet 🥲 … om bij de ankerbaai te komen moeten we al door een dicht ijsveld met redelijk grote brokken. Ook in de baai zelf ligt ijs. Dat gaan we niet doen. Wat nu? Wat is ons plan B? Misschien iets zuidelijker naar Hamburgerbukta? Maar die baai heeft een ondiepe ingang (2 m) en lijkt ons ook niet zo geschikt voor de harde zuidenwind die er morgen gaat komen. Dan meteen maar 40 nm verder door naar het zuiden naar Engelskbukta ten zuiden van Ny-Ålesund want langs dit stuk kust is er 30 nm lang geen stopplek. Het is motoren tegen de wind in, maar terug naar het noorden voelt ook niet goed. Het eerste stukje bij de kaap van de Magdalena fjord staat er een flinke zeegang met bft 5-6 tegen. Maar zowel de wind als de zeegang wordt al snel minder en halverwege valt de wind bijna weg en wordt de zee heel rustig. Goed dat we hebben doorgezet! Als we aankomen bij de ankerbaai schijnt het zonnetje zowaar eventjes 😃.

We hebben een heerlijke rustige nacht. We horen geen enkel geluid en de boot ligt volledig stil 😊👍. We twijfelen even om nog een stukje naar het noorden terug te gaan naar de twee fjorden ten noorden van Ålesund waar we nog niet zijn geweest. Maar dat is in totaal 80 nm meer varen en vandaag 30 nm (in de wind en regen) naar vooral baaien met gletsjers en wellicht kans op ijs. We hebben al zoveel moois gezien ☺️.  We besluiten een dagje te blijven liggen en vanaf hier in drie stappen terug te varen naar Longyearbyen. In de middag waait het behoorlijk en de hele dag regent het af en aan. We vermaken ons binnen met lezen en wat computerwerk.

Als we de volgende ochtend wakker worden is het grijs en mistig. We halen het anker op met het doel 40 nm te varen naar een ankerbaai in het zuiden van de Forlandsundet. We kunnen zowaar een paar uur zeilen en ook de mist trekt weg. We zijn stiekem al naar een weergat voor de terugweg naar Noorwegen aan het kijken. De Ziggy Stardust vertrekt vandaag vanuit Longyearbyen. Is er nu wel of niet een geschikt weergat als wij morgen uit Longyearbyen zouden vertrekken?? Dat weten we niet zeker, maar dat begint er steeds meer op te lijken. Ook zien we op Windy de komende twee weken wat instabiel weer ontstaan met lage druk gebieden. Daarom kiezen we er na wat heen en weer getwijfel voor om nog 35 nm extra door naar Longyearbyen te varen. Dan zijn we flexibel om ‘te gaan als het kan’. Dat is al jaren ons devies ☺️. Ook trekt het ons om terug te gaan naar meer warmte én meer bewegingsvrijheid op het land voor lekkere lange wandelingen. We hebben al zoveel moois hier gezien, dat is voor ons voldoende 😊☺️.

Eenmaal in Longyearbyen ziet het weergat er steeds beter uit. Niet optimaal met wat hardere wind hoog aan de wind binnenkomend bij de zuidkant van Spitsbergen en wellicht wat harde wind half binnenkomend op het laatste stuk, maar optimaal ga je het hier toch niet krijgen. Zeker 1,5 week hier wachten op iets beters zonder zekerheid dat het echt beter is zien we ook niet zitten. Van de heenreis weten we dat de oversteek van de Barentszzee pittig kan zijn, dus daar stellen we ons vast op in. Het besluit is genomen … we gaan 👍💪😊.

In de ochtend leveren we het geweer in, doen wat boodschappen en vullen de dieseltanks. Bij het geweer inleveren horen we dat er gistermiddag een ijsbeer is geschoten in de buurt van Ny-Ålesund. Door een inwoner en niet door een toerist. De dode beer wordt per helicopter naar Longyearbyen overgebracht voor (een soort van moord-) onderzoek en wij zien die helicopter landen. Wij zijn blij het geweer kwijt te zijn!

Om 11.30 uur vertrekken we voor de oversteek van 520 nm naar Noorwegen en motoren de eerste 35 nm over een vlakke zee de Isfjorden uit. In de verte is Barentszburg goed te zien. Ik maak dan al de maaltijd voor de avond en doe de afwas. Wat een rustige zee hier; dat was een kleine twee weken geleden wel anders. De hoek om naar het zuiden kunnen we vlak langs de kust tot 4.00 uur de volgende ochtend motoren met lichte wind tegen en een rustige zeegang. Dan draait de wind zoals verwacht naar het oosten en kunnen we zeilen. Tot 6.00 uur is het zoeken naar de juiste zeilgrootte met wat variabele sterkte. Vanaf 6.00 uur begint de wind flink door te staan (bft 5-6 met pieken in 7) en ook de zeegang wordt weg uit de beschutting van het land bij de zuidpunt van Spitsbergen ruwer. Tot 14.00 uur varen we redelijk hoog aan de wind (met de stuurautomaat op de windvaan op 50°). Met rif 2 in groot en de kotter is het urenlang een gestuiter in een verwarde zee met regelmatig een breker over de boot. Het voelt als een soort ‘rodeo ride’. Net zoals op de heenweg is de windsterkte niet zozeer het probleem (die kunnen we prima hebben), maar de verwarde zee (onvoorspelbare golfhoogte, -richting en -frequentie). Heeft dit wellicht te maken met effect van de warme golfstroom?

We nemen ‘de overleef-stand’ aan, één binnen liggend op de bank en één op het matras in het gangetje. Degene die op de bank ligt heeft wacht. Dit is verre van leuk maar we weten dat we hier doorheen moeten en dat het daarna rustiger wordt. We hebben app contact met Tom van de Ziggy Stardust die in het zelfde weer zit op een eerder tijdstip want die zitten een kleine dag voor ons. Wat zij eerder hebben krijgen wij ook 😅.

Dit weekend zijn Eline en Jonas in Londen bij Marinthe en Sam op bezoek. Bijzonder idee dat zij een gezellig weekend samen hebben en wij hier ploeteren op de Barentszzee☺️🤭. We appen regelmatig met elkaar, zo ook met wat (zeil)vrienden die altijd enorm meeleven 🥰 .

We sprokkelen allebei wat uurtjes slaap bij elkaar, maar veel is dat niet dit eerste etmaal. Ook de laatste nacht in Longyearbyen heb ik (door ‘vertrekkersstress’) niet goed geslapen 🥲. In het begin van de middag wordt de wind minder (bft 4) en de zee iets rustiger. We brengen groot terug naar rif 1 met ook de genua erbij in rif 1. Pas als de wind en zee na 16.00 uur langzamer echt rustig worden komt het comfort terug aan boord. Wat fijn dat de boot wat minder onder extreme helling ligt 😃. De hele tweede avond tot 2.00 uur in de nacht kunnen we motorzeilen (met lichte halve wind uit het westen). Daardoor maken we een hele goede snelheid (tussen de 7.0 en 7,5 knopen), wat ook nodig is om aan het einde van de tocht hardere tegenwind bij de Noorse kust te kunnen vermijden. Wat zijn we blij met de sterke motor en voldoende diesel aan boord. Normaal ligt onze motorsnelheid lager (zo’n 6,5-6,8 knoop). Maar dit is voor een goed doel en daar besteden we graag wat extra diesel aan ☺️.

Vanaf 2.00 uur valt de wind weg en gaan we door op de motor. De zee wordt steeds vlakker maar iets van een deining van 1m blijft er staan. We slapen allebei deze tweede nacht heel goed. Wacht houden doen we vanuit binnen. De hele derde dag varen we op de motor tot 3.00 uur in de derde nacht. We zijn weer helemaal alleen op deze onmetelijk Barentszzee op wat vogels na. We zitten weinig buiten dus ander wildlife zien we niet. Regelmatig regent het zachtjes en het wordt buiten duidelijk warmer. De boot ligt lekker vlak, wij doen ons ding binnen en langzaam komen we dichter bij ons doel. Life is good op deze derde dag 🤗.

Net zoals op de heenweg zit het venijn ‘m in de staart. We weten via Tom van de Ziggy al in de vroege ochtend van de vierde dag dat zij een ruwe zee hebben met 30 knopen wind. Bij ons is het dan nog rustig; we zeilen halve wind met max. 20 knopen en een rustige zee. Maar dat verandert al snel. Zo’n 5 uur lang (van 6.00 tot 11.00 uur) varen we halve wind in een dikke bft 6-7 met stoten naar bft 8 in een steeds verder opbouwende ruwe zee. Groot zeil staat met rif 2 en de kotter is zelfs ook een beetje gereefd. Wederom een bft meer dan voorspeld. Wat een wispelturige en ‘boze’ zee kan dit toch zijn met een beetje wind. Dit is niet in foto’s of een video te zien. Regelmatig komt er een breker over en maakt de boot een klapper. Zelfs de boeken (achter de TV) stuiteren uit de kast. Bewegen door de boot is nauwelijks te doen. In het begin liggen we allebei binnen maar halverwege gaat Toine buiten zitten/liggen. Dat voelt beter voor hem. We weten dat we dit moeten uitzitten. Een andere keus is er niet en gelukkig is de tijdsduur te overzien. Ook zijn we heel blij dat we gisteren op de motor goede snelheid hebben kunnen houden. Want daarom hebben we nu halve wind in plaats van hoog of tegen wat het vanavond gaat worden. Na 12.00 uur wordt het iets rustiger (bft 5-6) en zo ploeteren we door richting de Noorse kust. De laatste drie uur gaat de zon schijnen ☀️, jippie 😊👍. De laatste twee uur tussen de eilandjes naar de ankerplaats is de zee vlak en kunnen de zeilen even helemaal uit om te drogen. Elk plekje teak heeft zout water over gehad; maar dat is aldus Toine juist goed voor het teak, dus toch nog een positief punt van de Barentszzee 🤭!

Nu liggen we in een fijne beschutte ankerbaai en de boot ligt helemaal stil. Het is heerlijk warm en de zon schijnt (het is hier 24° in plaats van 4° in Spitsbergen). Het contrast kan bijna niet groter zijn 🤭. We drinken er een borrel op, eten een heerlijk stukje vlees met frietjes, gaan vroeg naar bed en slapen heel diep het klokje rond.

Er is een einde gekomen aan ons fantastische Spitsbergen avontuur. We kijken terug op een hele bijzondere periode, zo ver weg van alles. Wat een mooie en pure natuur met ruige bergen, gletsjers en mooie ankerbaaien. Met zoveel bijzondere beesten (ijsberen, walrussen, poolvosje, rendieren, walvissen, zeehonden en veel verschillende vogels). Waar op aarde krijg je de gelegenheid om deze beesten in hun eigen natuur van zo dichtbij te kunnen zien? Dat is echt heel bijzonder. Het tevens kunnen zien van restanten van de mijnbouw en walvisvaart geschiedenis op verschillende plaatsen geeft een extra dimensie. Evenals het kunnen bezoeken van de vele oude jagershutten waar vroeger jagers in barre omstandigheden hebben overwinterd. En tot slot de leuke plaatsen Ny-Ålesund en Longyearbyen waar een aparte sfeer heerst doordat het de meest noordelijke nederzettingen zijn op aarde. De meeste foto’s hieronder zijn door ons zelf genomen, maar niet die van het vosje en de vogels (behalve de puffin).

Een bijzondere omgeving maar ook ver weg van alles. Er moet daar niets met de boot of met ons zelf gebeuren. Dat maakt je kwetsbaar en dat zat onbewust regelmatig in onze gedachten. We zijn dan ook heel blij dat we heelhuids weer terug zijn in de bewoonde wereld. De boot heeft het ontzettend goed gedaan en is goed ingericht voor dit soort bestemmingen. Met een goede verwarming, zware motor, grote dieseltanks (voor het vele motoren), oerdegelijk, off the grid (watermaker en lithiumaccu’s). En niet te vergeten de davits met de stevige bijboot, en ons top anker, 100m ketting en de ankerlier, die we heel wat hebben gebruikt. Als crew zijn we gelukkig gezond gebleven ☺️, ergo we zijn allebei een paar kilo afgevallen, ondanks het heerlijke eten aan boord (dat we voor 4-6 weken hadden ingekocht in Tromsø) 😊.

Naast de boot en ons zelf ‘heel houden’ was er een continue latente dreiging van ijsberen en ijsblokken 🤔. Het gevaar op een encounter met een ijsbeer waarom je een geweer bij je moet hebben. Op voorhand dacht Toine dat dit een beetje overdreven was, maar we merkten al snel hoezeer de Spitsbergers zelf deze dreiging serieus nemen. Dat maakt het ook wel weer heel speciaal en we zijn enorm blij om in totaal vier ijsberen vanaf de boot te hebben gezien. Maar deze dreiging heeft ons toch ook wel wat belemmerd in het maken van langere wandelingen op het land. Het gevaar van drijvende ijsblokken voelde minder groot en zijn we stap voor stap aan gewend geraakt; we hebben bijna altijd een goede ankerbaai kunnen vinden zonder direct gevaar. Wel waren we heel voorzichtig met het varen naar gletsjers toe, niet alleen vanwege de ijsblokken zelf maar ook door het continu actief afbrokkelen van de gletsjers levert dit een behoorlijk risico voor de boot op.

Hoe dan ook, we zijn enorm blij en trots (op ons zelf en vooral ook op de SeaQuest!) dat we dit avontuur zijn aangegaan!!!! Spitsbergen zelf én de Barentszzee om er te komen, is niet voor watjes en geen ‘walk in the park’, maar het was het meer dan waard 😊💪🤗👌.

Op naar een relaxte periode in Noord-Noorwegen waar we de tijd gaan nemen om de boot van binnen en buiten (inclusief onderkant) een hele goede beurt te geven. Het is een intense periode geweest, dus het is goed om nu even een pas op de plaats te maken zonder concrete plannen voor de komende weken 😎😊.
Nog wat statistieken van Spitsbergen en de heen en terugreis:

	Aantal mijlen	Aantal uur	Uren motoren	Uren motorzeilen	Uren zeilen
Heenreis	460 nm	67	9	27	31
Terugreis	520 nm	77	44	7	26
Spitsbergen zelf	726 nm	135	117		18